CHOLM CILLE 1500

1500 bliain ó shin, rugadh duine de na daoine ba cháiliúla in Éirinn i nGartán, Co. Dhún na nGall. Ón dúchas láidir sin in iarthuaisceart na hÉireann, chuaigh Colm Cille (nó Naomh Columba) ar aghaidh chun bheith ina cheannródaí ar athrú cultúrtha agus sóisialta ar fud an domhain. Bhí sé ar dhuine den triúr naomhphátrún in Éirinn, ina naomhphátrún ar Dhoire agus tá a thionchar le brath fiú sa lá atá inniu ann.

Tá Comhairle Contae Dhún na nGall agus Comhairle Chathair Dhoire agus Cheantar an tSratha Báin i ndiaidh teacht le chéile, le tacaíocht ó Chiste Forbartha an Iarthuaiscirt, chun saol agus oidhreacht shuntasach Cholm Cille a chomóradh le sraith imeachtaí agus gníomhaíochtaí atá le teacht i rith na bliana.

Coinnigh suas chun dáta leis an fhéilire idirghníomhach chun a fháil amach faoi na himeachtaí is déanaí atá ag tarlú i gceiliúradh an naoimh le linn na bliana speisialta seo. Féadfar muid a leanúint fosta ar Facebook agus Instagram trí na deilbhíní ag barr an leathanaigh a chliceáil nó trí chlárú leis an nuachtlitir.

Idir an dá linn, faigh tuilleadh eolais ar an fhear é féin agus ar an tsaol chorrach a bhí aige trí scrolláil tríd an amlíne thíos. Thig leat naisc a fháil fosta chuig acmhainní a bhaineann le Colm Cille agus leis an chomóradh 1500 bliain.

Stair Cholm Cille

LUATHBHLIANTA
Born into Irish royalty, Colmcille may always have been destined to do great things. The Cineál Chonaill clan of the Uí Néill dynasty welcomed him into their family on 7th December 520 or 521 AD in Gartan, Co. Donegal. His father was Feilimí, a highly respected Tír Chonaill chief, while his mother Eithne was a princess descended from aristocratic circles in Leinster. The legendary and fierce pagan king, Niall of the Nine Hostages, is said to be Colmcille’s great-great grandfather – he is arguably most famous for capturing a young slave in Wales and bringing him to Ireland, with that slave turning out to be none other than St. Patrick. Despite his illustrious family and having a legitimate claim, Colmcille had no intention of taking up the Uí Néill throne.
OIDEACHAS
Bhí sé ina thraidisiún san am ag an dream ba mhó maoin a bpáistí a thabhairt do thuismitheoirí altrama le hoideachas a fháil agus b’amhlaidh an scéal ag Colm Cille. Ghlac an sagart Cruithneachán leis, an duine a bhaist é agus a thug dó ina dhiaidh sin a chéad bhlaiseadh ar oideachas creidimh, cé go raibh sé roimhe sin ar oiliúint mar bhard in ealaín na filíochta. Fuair sé a ghairm, áfach, sa Chríostaíocht agus oileadh ar dtús é i gCill Mhic Réanáin, agus ina dhiaidh sin faoi Fhinnian Mhaigh Bhile agus faoi Fhinnian Chluain Ioraird. Tharla fosta go ndearna sé staidéar i gcuideachta daoine eile a bhí ina naoimh ina dhaidh sin – go háirithe Cainneach agus Comhghall – agus oirníodh ina shagart sa deireadh é in 551.
BUNÚ MHAINISTIR DHOIRE
Colmcille is said to have planted the first seeds along the River Foyle’s west bank which led to the eventual sprouting of the modern-day City of Derry. A community grew in the area after Colmcille built a monastery in 545 which attracted many settlers given the cultural significance of the religious institution. The location was originally called Doire Calgaigh which translates as ‘oakwood of Calgach’ but it later became known as Doire Cholmcille, meaning ‘oakwood of Colmcille’, a testament to the high regard Columba was held in. Derry and the North West continue to honour Colmcille to this day – in fact, he is so highly thought of that in recent times an enormous statue of the man was proposed to be built on the bed of the River Foyle, not unlike the iconic Christ the Redeemer in Rio de Janeiro.
TORAIGH & GLEANN CHOLM CILLE
I ndiaidh bhunú mhainistir Dhoire, meastar gur bhunaigh Colmcille idir 55 agus 66 suíomh Críostaí ar fud na hÉireann. Orthu sin bhí mainistreacha i nDroim Chliabh, Ceanannas agus Darú, ach bhí roinnt mhaith ann fosta i gContae Dhún na nGall amhail Ráth Bhoth, Cill Mhic Réanáin agus Droim Thuama. Tá tábhacht ar leith, áfach, le Gleann Cholm Cille agus deirtear go raibh sé ina chónaí ansin ar feadh dhá bhliain, agus tábhacht le Toraigh nó nuair a tháinig sé i dtír ansin casadh Ailill, an rí págánach, air. Thug Ailill cead do Chom Cille a mhainistir a dhéanamh ar phíosa talaimh ar aon mhéid lena chlóca, ach go míorúilteach spréigh an clóca thar an oileán ar fad. Bhuail fearg an rí agus dhreasaigh sé a chú sa chuairteoir ach rinne Colm Cille comhartha na croise, agus léim an cú isteach san fharraige gur bádh é ach d’fhág sé lorg a chrúb ar charraig, agus tá ‘Cloch an Chú’ ar an charraig sin go dtí an lá inniu.’
THE BATTLE OF CÚIL DREIMHNE
Colmcille became embroiled in an infamous scandal when Finnian of Movilla returned from Rome with a text entitled “Vulgate” which Colmcille wanted to copy. Finnian, however, refused to give him permission, but he copied it anyway, leading to a dispute that went to court and to Diarmaid, High King of Ireland. Diarmaid ruled in Finnian’s favour, declaring the immortal words: “To every cow its calf, to every book its copy.” Colmcille did not take the verdict well, and his sense of injustice led to him enlisting the Uí Néill clan’s help, which culminated in the violent Battle of Cúil Dreimhne in Sligo in 561. Over 3,000 men died fighting as Colmcille claimed victory over Diarmaid, allowing him to keep his copy (The Cathach). The bloodshed caused outrage among the church’s hierarchy, and Colmcille was banished from Ireland.
AG LONNÚ IN OILEÁN Í
Upon his banishment, Colmcille set sail across the Irish Sea for Dál Riata in Scotland in 563 alongside 12 companions. He was a man who had friends in high places - probably helped by his royal lineage – so he reached out to his cousin, the Scottish Gaelic king Conall mac Comhaill , who gifted him the island of Iona shortly after their arrival. It was here that Colmcille built his most famous monastery which went on to become one of the most renowned cultural and religious powerhouses in Britain and Ireland and was the catalyst for converting much of pagan Scotland, northern England and even parts of Europe to Christianity. Iona’s significance remained long after Colmcille’s death with the island’s monks creating numerous manuscripts, including the exceptional Book of Kells which is around 1200 years old.
EACHTRA MHIOTASACH LE HOLLPHÉIST LOCH NIS
It is said that Colmcille was the first to happen upon the fabled Loch Ness monster in 565, three years after moving to Scotland. While he was traversing the Highlands on his mission to spread Christ’s word, the beast is said to have risen from the loch’s depths and hurtled towards Lughaidh, one of Colmcille’s disciples. Upon seeing the monster, Colmcille is said to have performed a miracle, telling it to “go back with all speed” in the name of God. The infamous figure immediately descended back from whence it came, sparing the life of Lughaidh. This legendary account comes from the writings of Adhamhnán, who documented Colmcille’s life over a century after his death.
THE CONVENTION OF DROIM CEAT
Colmcille returned to his Irish homeland for the legendary Convention of Droim Ceat in 578. Limavady was the location for this royal gathering of nobility involving Áedán mac Gabráin, King of Dál Riata and the Irish Cineál Chonaill king Aodh mac Ainmhireach. Colmcille is said to have been the brains behind the occasion, devising a plot against their common enemy Baothán mac Cairill, the king of East Ulster. The convention’s main aim was probably to display ‘strength in numbers’ and all parties realised an alliance would be to their benefit. It is said that Colmcille attached sods of Scottish soil to his shoes as he didn’t want to stand on Irish turf, while he also launched a stark defence of the bards who were coming under fire for their ‘twisted words.’
BÁS & OIDHREACHT
I ndiaidh saol a chaitheamh lán eachtraí agus drámaí, is é is dócha go bhfuair Colm Cille bás ar 9ú Meitheamh, 597 agus é idir seachtó agus ochtó bliain d’aois. Cé gur chuir a lucht leanúna dílis i gcré na cille in Oileán Í é, tá cuid dá thaisí anois i nDún Pádraig, Co an Dúin i gcuideachta mór le rá – a chomhphátrúin eile na hÉireann, Pádraig agus Bríd. Maireann oidhreacht Cholm Cille go dtí an lá inniu – 1,500 bliain níos moille, tá Páirc Cholm Cille i nDoire, Gleann Cholm Cille i nDún na nGall agus Paróiste Cholm Cille i nDún Éideann agus tá siad sin ar na céadta d’áiteanna ar fud an domhain a bhfuil a ainm leo in ómós do na héachtaí a rinne sé.
Previous
Next
LUATHBHLIANTA
Rugadh Colm Cille isteach i ríochas agus b’fhéidir go raibh sé i gcónaí i ndán dó éachtaí a dhéanamh. Chuir Cineál Chonaill de rítheaghlach Uí Néill fáilte roimhe isteach sa chlann ar 7ú Nollaig AD 520 nó 521 AD i nGartán, Co. Dhún na nGall. Ba é Feilimí a athair, taoiseach de chuid Thír Chonaill a raibh ardmheas air, agus ba bhanphrionsa a mháthair a shíolraigh ón uasaicme i gCúige Laighean. Deirtear gurbh é Niall Naoighiallach a shin-sin-seanathair, rí cáiliúil fíochmhar págánach – b’fhéidir gurb é an rud ba mhó a thuill clú dó é sclábhaí óg sa Bhreatain Bheag a ghabháil agus a thabhairt go hÉirinn, agus cé a bhí sa sclábhaí chéanna ach Naomh Pádraig. D’ainneoin gur de chlann chlúiteach é agus go raibh ceart dlisteanach aige ar an ríchathaoir, ní raibh lá rúin ag Colm Cille suí uirthi.
OIDEACHAS
Bhí sé ina thraidisiún san am ag an dream ba mhó maoin a bpáistí a thabhairt do thuismitheoirí altrama le hoideachas a fháil agus b’amhlaidh an scéal ag Colm Cille. Ghlac an sagart Cruithneachán leis, an duine a bhaist é agus a thug dó ina dhiaidh sin a chéad bhlaiseadh ar oideachas creidimh, cé go raibh sé roimhe sin ar oiliúint mar bhard in ealaín na filíochta. Fuair sé a ghairm, áfach, sa Chríostaíocht agus oileadh ar dtús é i gCill Mhic Réanáin, agus ina dhiaidh sin faoi Fhinnian Mhaigh Bhile agus faoi Fhinnian Chluain Ioraird. Tharla fosta go ndearna sé staidéar i gcuideachta daoine eile a bhí ina naoimh ina dhaidh sin – go háirithe Cainneach agus Comhghall – agus oirníodh ina shagart sa deireadh é in 551.
BUNÚ MHAINISTIR DHOIRE
Deirtear gurbh é Colm Cille a chuir na chéad síolta le taobh bhruach thiar An Fheabhail, rud ba chúis sa deireadh le fás Chathair Dhoire an lae inniu. D’fhás pobal sa cheantar nuair a rinne Colm Cille mainistir in 545 a mheall cuid mhór lonnaitheoirí mar gheall ar thábhacht chultúrtha na hinstitiúide creidimh. Doire Chalgaigh an chéad ainm a bhí air, rud a léiríonn an t-ardmheas a bhí ar Cholm Cille. Tugtar onóir do Cholm Cille i nDoire agus san Iarthuaisceart go dtí an lá inniu – leis an fhírinne a dhéanamh, síltear a oiread sin de gur moladh ar na saolta deireanacha go ndéanfaí dealbh ollmhór den fhear ar ghrinneall An Fheabhail, amhail an dealbh chlúiteach, Críost an Slánaitheoir, in Rio de Janeiro.
TORAIGH & GLEANN CHOLM CILLE
I ndiaidh bhunú mhainistir Dhoire, meastar gur bhunaigh Colmcille idir 55 agus 66 suíomh Críostaí ar fud na hÉireann. Orthu sin bhí mainistreacha i nDroim Chliabh, Ceanannas agus Darú, ach bhí roinnt mhaith ann fosta i gContae Dhún na nGall amhail Ráth Bhoth, Cill Mhic Réanáin agus Droim Thuama. Tá tábhacht ar leith, áfach, le Gleann Cholm Cille agus deirtear go raibh sé ina chónaí ansin ar feadh dhá bhliain, agus tábhacht le Toraigh nó nuair a tháinig sé i dtír ansin casadh Ailill, an rí págánach, air. Thug Ailill cead do Chom Cille a mhainistir a dhéanamh ar phíosa talaimh ar aon mhéid lena chlóca, ach go míorúilteach spréigh an clóca thar an oileán ar fad. Bhuail fearg an rí agus dhreasaigh sé a chú sa chuairteoir ach rinne Colm Cille comhartha na croise, agus léim an cú isteach san fharraige gur bádh é ach d’fhág sé lorg a chrúb ar charraig, agus tá ‘Cloch an Chú’ ar an charraig sin go dtí an lá inniu.’
CATH CHÚL DREIMHNE
D’éirigh Colm Cille sáite i scannal míchlúiteach nuair a tháinig Finnian Mhaigh Bhile ar ais ón Róimh agus téacs leis darbh ainm “Vulgate” agus bhí Colm Cille ag iarraidh cóip a dhéanamh de. Ní thug Finnian cead dó, áfach, ach rinne Colm Cille cóip de ar scor ar bith, rud a chuir tús le hachrann a tugadh chun na cúirte agus chuig Diarmaid, Ardrí na hÉireann. Thaobhaigh Diarmaid le Finnian, á rá na bhfocal cáiliúil: “Is le gach bó a lao, agus le gach leabhar a chóip.” Chuir Colm Cille suas don bhreith sin, agus le tréan míshástachta d’iarr se cuidiú Chlann Uí Néill, agus ba é an deireadh a bhí air Cath fuilteach Chúil Dreimhne i Sligeach in 561. Fuair corradh le 3,000 fear bás sa troid agus fuair Colm Cille an bhuaidh ar Dhiarmaid, rud a d’fhág go raibh sé ábalta a chóip (An Cathach) a choinneáil. Chuir an doirteadh fola samhnas ar chliarlathas na heaglaise, agus díbríodh Colm Cille as Éirinn.
AG LONNÚ IN OILEÁN Í
Nuair a díbríodh Colm Cille, sheol sé trasna Shruth na Maoile ag tarraingt ar Dhál Riada in Albain in 563 i gcuideachta 12 chompánach. Bhí cairde aige in áiteanna tábhachtacha – mar gheall ar a ghinealach ríoga, is dócha – mar sin chuaigh sé i dteagmháil lena chol ceathrair, an rí Gaelach Albanach Conall mac Comhaill, a bhronn Oileán Í air go gairid i ndiaidh dóibh teacht. Is ansin a rinne Colm Cille a mhainistir ba chlúití a bhí ina dhiaidh sin ar na hionaid chultúrtha agus chreidimh ba cháiliúla sa Bhreatain agus in Éirinn agus is í ba chúis le cuid mhór de phágánaigh na hAlban, thuaisceart Shasana agus fiú codanna den Eoraip tiontú chun na Críostaíochta. Bhí tábhacht le hOileán Í i bhfad i ndiaidh bhás Cholm Cille nó is iomaí lámhscríbhinn a chruthaigh manaigh an oileáin, Leabhar iontach Cheanannais san áireamh, leabhar atá thart ar 1200 bliain d’aois.
EACHTRA MHIOTASACH LE HOLLPHÉIST LOCH NIS
Deirtear gurbh é Colm Cille an chéad duine a tháinig ar ollphéist mhiotasach Loch Nis in 565, trí bliana i ndiaidh é bogadh go hAlbain. Agus é ag taisteal fríd na Garbhchríocha ar a mhisean le briathar Dé a chraobhscaoileadh, deirtear gur éirigh an ollphéist as doimhneacht an locha agus gur réab sí i dtreo Lughaidh, duine de dheisceabail Cholm Cille. Nuair a chonaic Colm Cille an ollphéist, deirtear go ndearna sé míorúilt, ag inse di “imeacht siar ar luas lasrach” in ainm Dé. Ghluais an toirt mhíchlúiteach síos ar an bhomaite chuig an áit a dtainig sí as, agus tháinig Lughaidh slán. Is as scríbhinní Adhamhnáin an cuntas cáiliúil seo. Scríobh Adhamhnán cuntas ar shaol Cholm Cille corradh le céad bliain i ndiaidh a bháis.
COMHDHÁIL DHROIM CEAT
D’fhill Colm Cille ar a thír dhúchais go hÉirinn don Chomhdháil Dhroim Ceat cáiliúil sa bhliain 578. Ba é Léim an Mhadaidh an áit don bhailiúchán ríoga seo inar tháinig na daoine uaisle le chéile ina measc bhí Áedán Mac Gabráin, Rí Dál Riata agus an Rí Éireannach de Cenél Conaill Áed Mac Ainmerech. Deirtear gurb é Colm Cille an ceann feadhna don ócáid, ag cothú comhcheilge i gcoinne a namhad choiteann Báetán Mac Cairill, rí Oirthear Uladh. Is dócha gurbh é príomhchuspóir na comhdhála ‘láidreacht le chéile’ a thaispeáint agus thuig na páirtithe go léir go mbeadh comhghuaillíocht chun leasa dóibh. Deirtear gur ghreamaigh Colm Cille fóid ithreach na hAlban ar a bhróga toisc nár theastaigh uaidh seasamh ar mhóin na hÉireann, agus sheol sé cosaint lom freisin ar son na mbardaí a bhí faoi lámhach as a gcuid ‘focal casta’.
BÁS & OIDHREACHT
I ndiaidh saol a chaitheamh lán eachtraí agus drámaí, is é is dócha go bhfuair Colm Cille bás ar 9ú Meitheamh, 597 agus é idir seachtó agus ochtó bliain d’aois. Cé gur chuir a lucht leanúna dílis i gcré na cille in Oileán Í é, tá cuid dá thaisí anois i nDún Pádraig, Co an Dúin i gcuideachta mór le rá – a chomhphátrúin eile na hÉireann, Pádraig agus Bríd. Maireann oidhreacht Cholm Cille go dtí an lá inniu – 1,500 bliain níos moille, tá Páirc Cholm Cille i nDoire, Gleann Cholm Cille i nDún na nGall agus Paróiste Cholm Cille i nDún Éideann agus tá siad sin ar na céadta d’áiteanna ar fud an domhain a bhfuil a ainm leo in ómós do na héachtaí a rinne sé.
Previous
Next
LUATHBHLIANTA
Rugadh Colm Cille isteach i ríochas agus b’fhéidir go raibh sé i gcónaí i ndán dó éachtaí a dhéanamh. Chuir Cineál Chonaill de rítheaghlach Uí Néill fáilte roimhe isteach sa chlann ar 7ú Nollaig AD 520 nó 521 AD i nGartán, Co. Dhún na nGall. Ba é Feilimí a athair, taoiseach de chuid Thír Chonaill a raibh ardmheas air, agus ba bhanphrionsa a mháthair a shíolraigh ón uasaicme i gCúige Laighean. Deirtear gurbh é Niall Naoighiallach a shin-sin-seanathair, rí cáiliúil fíochmhar págánach – b’fhéidir gurb é an rud ba mhó a thuill clú dó é sclábhaí óg sa Bhreatain Bheag a ghabháil agus a thabhairt go hÉirinn, agus cé a bhí sa sclábhaí chéanna ach Naomh Pádraig. D’ainneoin gur de chlann chlúiteach é agus go raibh ceart dlisteanach aige ar an ríchathaoir, ní raibh lá rúin ag Colm Cille suí uirthi.
OIDEACHAS
Bhí sé ina thraidisiún san am ag an dream ba mhó maoin a bpáistí a thabhairt do thuismitheoirí altrama le hoideachas a fháil agus b’amhlaidh an scéal ag Colm Cille. Ghlac an sagart Cruithneachán leis, an duine a bhaist é agus a thug dó ina dhiaidh sin a chéad bhlaiseadh ar oideachas creidimh, cé go raibh sé roimhe sin ar oiliúint mar bhard in ealaín na filíochta. Fuair sé a ghairm, áfach, sa Chríostaíocht agus oileadh ar dtús é i gCill Mhic Réanáin, agus ina dhiaidh sin faoi Fhinnian Mhaigh Bhile agus faoi Fhinnian Chluain Ioraird. Tharla fosta go ndearna sé staidéar i gcuideachta daoine eile a bhí ina naoimh ina dhaidh sin – go háirithe Cainneach agus Comhghall – agus oirníodh ina shagart sa deireadh é in 551.
BUNÚ MHAINISTIR DHOIRE
Deirtear gurbh é Colm Cille a chuir na chéad síolta le taobh bhruach thiar An Fheabhail, rud ba chúis sa deireadh le fás Chathair Dhoire an lae inniu. D’fhás pobal sa cheantar nuair a rinne Colm Cille mainistir in 545 a mheall cuid mhór lonnaitheoirí mar gheall ar thábhacht chultúrtha na hinstitiúide creidimh. Doire Chalgaigh an chéad ainm a bhí air, rud a léiríonn an t-ardmheas a bhí ar Cholm Cille. Tugtar onóir do Cholm Cille i nDoire agus san Iarthuaisceart go dtí an lá inniu – leis an fhírinne a dhéanamh, síltear a oiread sin de gur moladh ar na saolta deireanacha go ndéanfaí dealbh ollmhór den fhear ar ghrinneall An Fheabhail, amhail an dealbh chlúiteach, Críost an Slánaitheoir, in Rio de Janeiro.
TORAIGH & GLEANN CHOLM CILLE
I ndiaidh bhunú mhainistir Dhoire, meastar gur bhunaigh Colmcille idir 55 agus 66 suíomh Críostaí ar fud na hÉireann. Orthu sin bhí mainistreacha i nDroim Chliabh, Ceanannas agus Darú, ach bhí roinnt mhaith ann fosta i gContae Dhún na nGall amhail Ráth Bhoth, Cill Mhic Réanáin agus Droim Thuama. Tá tábhacht ar leith, áfach, le Gleann Cholm Cille agus deirtear go raibh sé ina chónaí ansin ar feadh dhá bhliain, agus tábhacht le Toraigh nó nuair a tháinig sé i dtír ansin casadh Ailill, an rí págánach, air. Thug Ailill cead do Chom Cille a mhainistir a dhéanamh ar phíosa talaimh ar aon mhéid lena chlóca, ach go míorúilteach spréigh an clóca thar an oileán ar fad. Bhuail fearg an rí agus dhreasaigh sé a chú sa chuairteoir ach rinne Colm Cille comhartha na croise, agus léim an cú isteach san fharraige gur bádh é ach d’fhág sé lorg a chrúb ar charraig, agus tá ‘Cloch an Chú’ ar an charraig sin go dtí an lá inniu.’
CATH CHÚL DREIMHNE
D’éirigh Colm Cille sáite i scannal míchlúiteach nuair a tháinig Finnian Mhaigh Bhile ar ais ón Róimh agus téacs leis darbh ainm “Vulgate” agus bhí Colm Cille ag iarraidh cóip a dhéanamh de. Ní thug Finnian cead dó, áfach, ach rinne Colm Cille cóip de ar scor ar bith, rud a chuir tús le hachrann a tugadh chun na cúirte agus chuig Diarmaid, Ardrí na hÉireann. Thaobhaigh Diarmaid le Finnian, á rá na bhfocal cáiliúil: “Is le gach bó a lao, agus le gach leabhar a chóip.” Chuir Colm Cille suas don bhreith sin, agus le tréan míshástachta d’iarr se cuidiú Chlann Uí Néill, agus ba é an deireadh a bhí air Cath fuilteach Chúil Dreimhne i Sligeach in 561. Fuair corradh le 3,000 fear bás sa troid agus fuair Colm Cille an bhuaidh ar Dhiarmaid, rud a d’fhág go raibh sé ábalta a chóip (An Cathach) a choinneáil. Chuir an doirteadh fola samhnas ar chliarlathas na heaglaise, agus díbríodh Colm Cille as Éirinn.
AG LONNÚ IN OILEÁN Í
Nuair a díbríodh Colm Cille, sheol sé trasna Shruth na Maoile ag tarraingt ar Dhál Riada in Albain in 563 i gcuideachta 12 chompánach. Bhí cairde aige in áiteanna tábhachtacha – mar gheall ar a ghinealach ríoga, is dócha – mar sin chuaigh sé i dteagmháil lena chol ceathrair, an rí Gaelach Albanach Conall mac Comhaill, a bhronn Oileán Í air go gairid i ndiaidh dóibh teacht. Is ansin a rinne Colm Cille a mhainistir ba chlúití a bhí ina dhiaidh sin ar na hionaid chultúrtha agus chreidimh ba cháiliúla sa Bhreatain agus in Éirinn agus is í ba chúis le cuid mhór de phágánaigh na hAlban, thuaisceart Shasana agus fiú codanna den Eoraip tiontú chun na Críostaíochta. Bhí tábhacht le hOileán Í i bhfad i ndiaidh bhás Cholm Cille nó is iomaí lámhscríbhinn a chruthaigh manaigh an oileáin, Leabhar iontach Cheanannais san áireamh, leabhar atá thart ar 1200 bliain d’aois.
MYTHICAL ENCOUNTER WITH THE LOCH NESS MONTSER
Deirtear gurbh é Colm Cille an chéad duine a tháinig ar ollphéist mhiotasach Loch Nis in 565, trí bliana i ndiaidh é bogadh go hAlbain. Agus é ag taisteal fríd na Garbhchríocha ar a mhisean le briathar Dé a chraobhscaoileadh, deirtear gur éirigh an ollphéist as doimhneacht an locha agus gur réab sí i dtreo Lughaidh, duine de dheisceabail Cholm Cille. Nuair a chonaic Colm Cille an ollphéist, deirtear go ndearna sé míorúilt, ag inse di “imeacht siar ar luas lasrach” in ainm Dé. Ghluais an toirt mhíchlúiteach síos ar an bhomaite chuig an áit a dtainig sí as, agus tháinig Lughaidh slán. Is as scríbhinní Adhamhnáin an cuntas cáiliúil seo. Scríobh Adhamhnán cuntas ar shaol Cholm Cille corradh le céad bliain i ndiaidh a bháis.
COMHDHÁIL DHROIM CEAT
D’fhill Colm Cille ar a thír dhúchais go hÉirinn don Chomhdháil Dhroim Ceat cáiliúil sa bhliain 578. Ba é Léim an Mhadaidh an áit don bhailiúchán ríoga seo inar tháinig na daoine uaisle le chéile ina measc bhí Áedán Mac Gabráin, Rí Dál Riata agus an Rí Éireannach de Cenél Conaill Áed Mac Ainmerech. Deirtear gurb é Colm Cille an ceann feadhna don ócáid, ag cothú comhcheilge i gcoinne a namhad choiteann Báetán Mac Cairill, rí Oirthear Uladh. Is dócha gurbh é príomhchuspóir na comhdhála ‘láidreacht le chéile’ a thaispeáint agus thuig na páirtithe go léir go mbeadh comhghuaillíocht chun leasa dóibh. Deirtear gur ghreamaigh Colm Cille fóid ithreach na hAlban ar a bhróga toisc nár theastaigh uaidh seasamh ar mhóin na hÉireann, agus sheol sé cosaint lom freisin ar son na mbardaí a bhí faoi lámhach as a gcuid ‘focal casta’.
BÁS & OIDHREACHT
I ndiaidh saol a chaitheamh lán eachtraí agus drámaí, is é is dócha go bhfuair Colm Cille bás ar 9ú Meitheamh, 597 agus é idir seachtó agus ochtó bliain d’aois. Cé gur chuir a lucht leanúna dílis i gcré na cille in Oileán Í é, tá cuid dá thaisí anois i nDún Pádraig, Co an Dúin i gcuideachta mór le rá – a chomhphátrúin eile na hÉireann, Pádraig agus Bríd. Maireann oidhreacht Cholm Cille go dtí an lá inniu – 1,500 bliain níos moille, tá Páirc Cholm Cille i nDoire, Gleann Cholm Cille i nDún na nGall agus Paróiste Cholm Cille i nDún Éideann agus tá siad sin ar na céadta d’áiteanna ar fud an domhain a bhfuil a ainm leo in ómós do na héachtaí a rinne sé.
Previous
Next

BUAICIMEACHTAÍ

EXHIBITION OF AN CATHACH
ROYAL IRISH ACADEMY

EXHIBITION ‘COLMCILLE – MAN AND MYTH’ 
TOWER MUSEUM/DONEGAL COUNTY MUSEUM

SLÍ COLMCILLE – DÚCHAS AGUS OIDHREACHT (FILM)    LÍONRA LEITIR CEANAINN

BOOKS & BEYOND – VIRTUAL LECTURE SERIES
DONEGAL LIBRARY SERVICE

COLMCILLE 1500: A JOURNEY THROUGH IRELAND & SCOTLAND DONEGAL, DERRY, DURROW, KELLS, SLIGO, CAUSEWAY, ARGYLL, IONA, WESTERN ISLES

EXHIBITION ‘COLMCILLE – SACRED OBJECTS OF A SAINT’        NATIONAL MUSEUM OF IRELAND

An bhfuil imeacht agat a bhaineann le Colm Cille?
Cuir isteach chuig na Comhairli é agus b’fhéidir go luafaí ar an tsuíomh gréasáin é.

Seo imeachtaí nó gníomhaíochtaí a bhí ann nó a cuireadh ar bun don cheiliúradh 1500 bliain.

I gComóradh Cholmcille 1500 beidh roinnt imeachtaí sóisialta agus cultúrtha le ceiliúradh a dhéanamh ar an naomh le linn 2021.  

 De bharr phandéim leanúnach COVID 19 caithfear cuid mhaith de na himeachtaí sin a chur ar siúl go fíorúil. Mar sin féin, tá muid ag súil go mbeidh muid ábalta cuireadh a thabhairt do dhaoine den phobal freastal ar imeachtaí áirithe agus nuair a thugann na húdaráis sna dlínsí uilig cead dúinn. 

 Cloífidh imeacht ar bith a reáchtálfar go hiomlán leis na rialacháin sábháilteachta chuí COVID-19 agus iarrfar ar dhaoine atá ag freastal clúdach aghaidhe a chaitheamh nuair is gá, cloí le scaradh sóisialta agus a bheith cinnte go níonn siad a lámha agus/nó gó ndéanann siad díghalrú go minic. 

 Más rud é gur chuir tú ar ais tástáil dheimhneach do COVID-19 nó go raibh tú i ndlúth-theagmháil le cás dearfach taobh istigh de dheich lá ó imeacht, ní cheadófar duit freastal. 

 Tá na bearta sin riachtanach lena chinntiú gur féidir dul ar aghaidh chomh sábháilte agus is féidir le himeachtaí atá pleanáilte 

FÉILIRE NA NIMEACHTAÍ UILIG



Nascanna le foinsí úsáideacha eolais eile faoi Cholm Cille.

Bí ar an eolas faoin nuacht is úire faoi chlár Cholmcille 1500.

Bronnadh maoiniú ar 18 dtionscadal trí Scéim Deontais Cholmcille 1500.

Scéalta agus léaráidí de shaol agus d’oidhreacht Cholm Cille.

BUAICIMEACHTAÍ

Seachtain na Gaeilge 2022 | Déardaoin 14ú Márta ar 8pm | Ar líne
CONALLACH CRÁIFEACH CRÓGA - Físeán faoi shaol Cholm Cille
https://youtu.be/G7ddjKDZReg

Cuirtear i gcuimhne duit go bhfuil an gearrfhíseán seo á thaispeáint tráthnóna inniu mar chuid de Sheachtain na Gaeilge 2022. Tá sé ar cheann amháin de cheithre ghearrfhíseáin arna gcoimisiúnú ag Comhairle Contae Dhún na nGall mar chuid de Cholm Cille 1500, arna mhaoiniú ag Foras na Gaeilge agus Éire Chruthaitheach. Tá an físeán á mhaoiniú ag Foras na Gaeilge agus Éire Chruthaitheach, tá sé i nGaeilge le fotheidil Bhéarla. Neil McGrory as Macruarí Audio and Film a léirigh é le tacaíocht ó Róise Ní Laifeartaigh, Oifigeach Gaeilge, Comhairle Contae Dhún na nGall – a rinne an script agus an guthú don phíosa álainn seo a thugann ar thuras muid ar fud Dhún na nGall – chuig na háiteanna agus na scéalta a bhaineann leis an Naomh.

A reminder that this short video is being shown online this evening as part of Seachtain na Gaeilge 2022. It is one of four films commissioned by Donegal County Council as part of Colmcille 1500, funded by Foras na Gaeilge and Creative Ireland. It has been produced by Neil McGrory with support from Róise Ní Laifeartaigh, Irish Language Officer, Donegal County Council – who provided the script and voice for this beautiful piece which takes us on a journey throughout Donegal – to the places and stories associated with the Saint.
...

BBC Two has released details of its new ‘Pilgrimage’ series which will feature seven celebrities following in the footsteps of Colmcille/Columba through Ireland, Northern Ireland and Scotland. Previous pilgrimage programmes have taken place in Spain, Italy and Turkey.

The latest series will be broadcast around Easter over three episodes with the first featuring Donegal and Derry. You may have spotted them filming here back in September!
https://www.bbc.com/mediacentre/2022/pilgrimage-bbc-two
#colmcille1500
...

Éigse Uladh: 25-27 FEABHRA 2022
Comóradh ar shaol agus ar oidhreacht áitiúil Cholmcille

'Ar thóir m’Anama' will run on all three nights of the festival. This is an Irish language version of Brian Friel’s play 'The Enemy Within'.

Other events as part of Éigse Uladh include talks, tours (Gartan, North West Donegal and Tory), an exhibition of artwork from local schools and an ecumenical service.

http://crannog.ie/2022/02/07/eigse-uladh-2022/
#Colmcille1500
...

St Brigid’s Day | Lá Fhéile Bríde | 1st February 2022

St. Brigid is one of Ireland's three patron saints, alongside St. Colmcille and St. Patrick – all three are said to be buried in Downpatrick. The origins of her Feast Day, on 1 February, are thought to originally be a pagan festival called Imbolc, which honoured Brigid as the goddess of poetry, healing and fire, and marked the beginning of spring. The day is also seen as a way to celebrate women, and the Celtic goddess’s heritage as a “symbol of feminine energy”. Lá Fhéile Bríde celebrates the arrival of longer, warmer days, and an emergence from the darkness of winter.

Internationally, the Department of Foreign Affairs is celebrating Lá Fhéile Bríde in locations such as Brussels, London, Malawi, Mexico, Ottawa, Stockholm and Vancouver. For more information go to https://www.gov.ie/en/press-release/3b5cb-department-of-foreign-affairs-marks-st-brigids-day-la-fheile-bride

Image: St Brigid’s Well, Kildare (Kildare Heritage)
#colmcille1500
...

Celebrating Colmcille 1500 | Cross-Curricular Project 2021

Thank you to St Mary’s College in Derry for sharing videos from their outstanding cross curricular projects celebrating the life and legacy of St Columba. The pupils have produced some amazing examples of learning across the curriculum. Today is a video from YEAR 8.

#colmcille1500 @stmarysderry @DerryDiocesanCC

We would love to hear from any other schools who participated in Colmcille 1500 celebrations.
...

CLÁRAIGH LEIS AN NUACHTLITIR S’AGAINN!

Cláraigh le go bhfaighidh tú nuacht iontach, ábhar stairiúil, agus an t-eolas is deireanaí faoi imeachtaí atá ag teacht aníos.
Gaeilge